Dertig jaar geleden verscheen in Japan een album van een band die pas twee dagen op het witte doek bestond.
Shunji Iwai’s Swallowtail Butterfly ging op 14 september 1996 in première. MONTAGE, toegeschreven aan de YEN TOWN BAND uit de film, volgde op 16 september. Acht nummers. Een gewone Epic/Sony-uitgave. Niets in de platenzaak dwong kopers om de plaat als een filmrekwisiet te behandelen.
De illusie was eigenlijk al eerder begonnen. “Swallowtail Butterfly ～あいのうた～ (Swallowtail Butterfly ～ai no uta～)” verscheen op 22 juli als single, nog voordat het publiek de personages had ontmoet die hem zogenaamd hadden opgenomen. In oktober hadden zowel het nummer als MONTAGE de eerste plaats in de Oricon-hitlijsten bereikt. Tijdens de tweede week van het album op nummer één stond YEN TOWN BAND tegelijkertijd bovenaan met beide releases.
Een fictieve groep was de echte Japanse muziekindustrie binnengestapt en had zijn concurrenten verslagen.
Een wereld bouwen die groot genoeg was om het scherm te verlaten
Shunji Iwai was met Love Letter in 1995 uitgegroeid tot een van de namen om in de gaten te houden in de Japanse cinema. Die film haalde zijn kracht uit terughoudendheid: een verloren relatie, twee vrouwen met dezelfde naam, herinneringen die via brieven terugkeerden. Zijn volgende speelfilm ging de andere kant op.
Swallowtail Butterfly duurt bijna tweeënhalf uur. De film speelt zich af in een alternatief Japan waar de yen de sterkste munt ter wereld is geworden. Mensen uit heel Azië komen naar een uitgestrekte, meertalige stad die Yentown heet, in de hoop er geld te verdienen. Japans, Engels en Chinees botsen er op elkaar. Misdaad, verlangen, vriendschap en de belofte om jezelf opnieuw uit te vinden doen dat eveneens.
Centraal staat Ageha, een meisje dat wordt opgevangen door Glico, een sekswerker uit Shanghai die wil zingen. Glico wordt uiteindelijk de zangeres van YEN TOWN BAND.
Dat is genoeg van het verhaal om MONTAGE te begrijpen. Het album heeft geen volledige uitleg nodig van vals geld, gangsters of iedereen die door Yentown trekt. De reden van bestaan begint bij Glico’s ambitie. Ze kan geen geloofwaardige zangeres worden alleen omdat het scenario dat zegt. Ze heeft liedjes nodig die ook buiten de scènes waarin ze ze uitvoert overeind blijven.
Iwai had de stad en haar inwoners gecreëerd. Voor hun muziek wendde hij zich tot een man die toen al hielp het geluid van Japan in het midden van de jaren negentig te bepalen.
Takeshi Kobayashi wist hoe een echte hit werd gemaakt
Takeshi Kobayashi stond ver af van het gebruikelijke beeld van een filmcomponist die discreet achter de actie werkt. Zijn productie was een kernonderdeel van het succes van Mr.Children, een van de grootste bands van het decennium. Hij was ook lid en producer van My Little Lover, waarvan het debuutalbum evergreen eind 1995 de Oricon-lijst had aangevoerd.
Kobayashi begreep de machine van de Japanse mainstream-pop omdat hij er middenin werkte. Hij wist hoe je een lied voor de radio bouwt zonder het tot een jingle te reduceren, en hoe je een artiest over een heel album een herkenbare muzikale omgeving geeft.
Dat was belangrijk. YEN TOWN BAND had gemakkelijk een aantrekkelijk fictief detail kunnen blijven: één themalied, een paar onvolledige optredens en een naam ergens in de aftiteling. Kobayashi behandelde het als een albumproject.
Het onderscheid zorgt nog altijd voor verwarring. Swallowtail Butterfly heeft een aparte originele soundtrack, eveneens gecomponeerd door Kobayashi, met de thema’s en instrumentale score uit de film. MONTAGE is de plaat van YEN TOWN BAND. Het geeft de fictieve groep een repertoire.
De acht nummers duren samen ongeveer 36 minuten. De eerste songs zijn voornamelijk Engelstalig. Naarmate het album vordert krijgt het Japans meer ruimte. “Swallowtail Butterfly ～ai no uta～” staat als vierde nummer tussen liedjes die voorkomen dat YEN TOWN BAND tot zijn beroemde single wordt gereduceerd. De plaat eindigt met “My Way”, al in de film onlosmakelijk verbonden met Glico’s droom.
En dan was er Chara.
De ruimte tussen Chara en Glico
Chara bracht sinds 1991 muziek uit. Ze had al een eigen carrière, een eigen manier van schrijven en een van de direct herkenbaarste stemmen in de Japanse pop. Haar casten als Glico loste één probleem op en schiep een ander.
Niemand hoefde het personage te leren klinken als een zangeres. Maar YEN TOWN BAND mocht niet simpelweg Chara worden met een andere naam op de hoes. Glico moest aanwezig blijven.
MONTAGE leeft in die onzekere ruimte. Chara zingt de nummers, maar het album behoort toe aan de band die binnen Yentown is gevormd. De hoes gebruikt een beeld uit de film. De naam erboven is YEN TOWN BAND. Luisteraars worden nooit gedwongen precies te bepalen waar de actrice ophoudt, waar haar personage begint of van wie de stem tussen die twee is.
De credits verdiepen die verbinding. Iwai, Chara en Kobayashi delen de tekstcredits voor “Swallowtail Butterfly ～ai no uta～”, terwijl Kobayashi de muziek componeerde en arrangeerde. De regisseur, actrice en muziekproducer van de film ontmoeten elkaar binnen hetzelfde lied. Die samenwerking verklaart het resultaat beter dan het vage idee van een succesvolle filmsong.
Chara bracht een persoonlijkheid mee die niet voor het project te fabriceren viel. Kobayashi gaf die een muzikale vorm. Iwai leverde het leven dat al vóór de eerste noot bestond.
Het nummer veranderde ook Chara’s carrière. Haar volgende soloalbum, Junior Sweet, bereikte in 1997 de eerste plaats en verkocht meer dan een miljoen exemplaren. Swallowtail Butterfly creëerde Chara niet, maar bracht haar stem vlak vóór haar commerciële solopiek bij een veel groter publiek.
Toen de plaat de film niet meer nodig had
“Swallowtail Butterfly ～ai no uta～” bereikte nummer één in de Oricon-singlelijst van 7 oktober, meer dan twee maanden na de release. MONTAGE stond twee weken achter elkaar bovenaan de albumlijst. Volgens de officiële geschiedenis van de band werden van de single meer dan 850.000 exemplaren verkocht.
Die cijfers tonen de schaal, maar de belangrijkste verandering gebeurde in het dagelijks leven. Een film wordt van begin tot eind bekeken. Een plaat kan opnieuw worden afgespeeld, in afzonderlijke nummers worden opgesplitst en worden meegenomen naar plaatsen waar het oorspronkelijke verhaal afwezig is.
Mensen die Yentown nooit hadden gezien, konden “Swallowtail Butterfly” horen. Ze hoefden Glico niet te kennen om MONTAGE te kopen. De muziek behield de identiteit die door de film was gecreëerd en werd tegelijk beschikbaar voor luisteraars op hun eigen voorwaarden.
Hier werd YEN TOWN BAND moeilijk te classificeren. De oorsprong was fictief, de verkoop echt. De zangeres was zowel een personage als een gevestigde artiest. De producer bevond zich in het centrum van de Japanse muziekindustrie. Het een soundtrackproject noemen beschreef waar het vandaan kwam, niet wat het was geworden.
De tijd besliste de kwestie.
YEN TOWN BAND keerde in 2015 terug naar live-activiteiten en bracht “アイノネ (Ainone)” uit, de eerste nieuwe single in negentien jaar. In 2016 volgde een tweede album, diverse journey. De groep kon nu liedjes spelen die nooit in de oorspronkelijke film hadden bestaan. Chara riep Glico op het podium nog steeds op, maar YEN TOWN BAND schreef inmiddels een geschiedenis die Swallowtail Butterfly niet had uitgeschreven.
Die geschiedenis heeft nu haar dertigste verjaardag bereikt. Iwai’s film keerde deze maand terug in Japanse bioscopen in een 4K- en Dolby Atmos-restauratie. MONTAGE krijgt in december opnieuw een vinyluitgave, half-speed gesneden door Stuart Hawkes bij Metropolis Studios in Londen.
De film maakte YEN TOWN BAND geloofwaardig. MONTAGE zorgde ervoor dat de band bleef bestaan nadat de aftiteling voorbij was.