The Beatles Nippon Budokan sahnesine çıktığında Japon müziği değişmeye çoktan başlamıştı.
Grup 30 Haziran ile 2 Temmuz 1966 arasında burada beş konser verdi. Dövüş sanatlarına ayrılmış bir mekânda düzenlenen ilk rock konserleri protestolara yol açtı, olağanüstü güvenlik önlemleri gerektirdi ve televizyonda yüzde 56 izlenme oranına ulaştı. Görüntü unutulamayacak kadar güçlüydü: Liverpool’dan dört genç adam, elektrik gitarlar, binlerce genç ve Batı rock’ı tarafından sürükleniyormuş gibi görünen bir Japonya.
Sonunda bu görüntü yılın geri kalanını yuttu.
Altmış yıl sonra bile The Beatles’ın gelişi, Japon popüler müziğinin aniden yön değiştirdiği an olarak anlatılmaya devam ediyor. Önemliydiler. Gruplar, endüstri ve gençlerin hayal gücü üzerindeki etkilerini ciddi biçimde inkâr etmek zor. Ama Japonya’ya bir devrimi bavullarında getirmediler.
Değişimin artık bastırılamaz hâle geldiği anda vardılar.
Gitarlar zaten çalıyordu
1966 takvimi, haziranda gerçekleşen mucize anlatısına pek uymuyor.
1 Şubat’ta The Spiders, Hiroshi Kamayatsu’nun bestelediği No No Boy’u yayımladı. Mart ayında Jackie Yoshikawa and His Blue Comets, Aoi Hitomi — 青い瞳（あおいひとみ） parçasının ilk İngilizce versiyonunu çıkardı. Kayıt, The Beatles Tokyo’ya ayak basmadan aylar önce gruba ülke çapında dikkat kazandırdı.
5 Nisan’da Mike Maki, Bara ga Saita — バラが咲いた（ばらがさいた） parçasını yayımladı. Akustik gitar, Kuranosuke Hamaguchi tarafından yazılmış Japonca bir şarkı ve kısa sürede her yerde söylenen bir melodi: yerel folk müziği ana akıma giden ilk büyük yollarından birini bulmuştu.
Japonya Budokan’ın dışında haziranı bekleyerek yerinde saymıyordu. The Ventures’ın başarısının da beslediği eleki patlaması, elektrik gitarları çoktan insanların ellerine vermişti. Gruplar kulüplerde, kabarelerde, Amerikan askeri üslerinde ve konser salonlarında çalıyordu. The Beatles başka bir şey getirdi: yazabilen, çalabilen, söyleyebilen ve bir grup kurmayı küçük bir cumhuriyet kurmak gibi görebilen bir kuşağın küresel sembolünü.
Hareketi hızlandırdılar ama yaratmadılar.
Son damla onsen’i taşırdı. Havuzu dolduran o damla değildi.
Gitarlar Japonca öğrendiğinde
Belirleyici değişim Budokan’dan çok Japon kayıt stüdyolarında yaşanmış olabilir.
10 Temmuz’da, The Beatles’ın son konserinden sekiz gün sonra, Blue Comets Aoi Hitomi’nin Japonca versiyonunu yayımladı. İngilizceden Japoncaya geçiş, hikâyenin bir kısmını tek başına anlatıyor: elektrikli gruplar, yabancı müziğin yerel yorumcuları olmaktan yavaş yavaş çıkıyordu. Kendi dillerini, melodilerini ve yerlerini arıyorlardı.
15 Eylül’de The Spiders, Yūhi ga Naiteiru — 夕陽が泣いている（ゆうひがないている） parçasını yayımladı. Daha önce Bara ga Saita’yı yazmış olan Kuranosuke Hamaguchi hem sözleri hem müziği üstlendi. Birkaç ay içinde aynı şarkı yazarı hem popüler folk’un hem de elektrikli grupların yükselişine katkıda bulundu. Tarihin daha sonra ayıracağı kategoriler o sırada hâlâ birbirine geçirgendi.
5 Kasım’da The Wild Ones’ın çıkış single’ı Omoide no Nagisa — 想い出の渚（おもいでのなぎさ） yayımlandı. Şarkılar çoğalıyordu. Gruplar da öyle. Group Sounds terimi zamanla eski caz müzisyenlerinden televizyon yüzlerine, genç gruplardan deneyimli enstrümancılara ve endüstri tarafından oluşturulmuş topluluklara kadar olağanüstü çeşitlilikteki bu dalgayı kapsayacaktı.
Bu olgu 1967’de The Tigers, The Tempters ve Blue Chateau’nun başarısıyla gerçekten patlayacaktı. Ama 1967, 1966’nın ektiğini biçti.
Başka bir kuşak kendi sesini buluyor
1966’daki her gitar elektrikli değildi.
1 Ağustos’ta The Broadside Four, aynı adlı televizyon dramasından gelen Wakamonotachi — 若者たち（わかものたち） parçasını yayımladı. Japon folk’u hâlâ büyük ölçüde profesyonel şarkı yazarları tarafından yazılıyordu, fakat gençliğin başka bir görüntüsünü sunuyordu: daha az gösterişli, gündelik yaşama, üniversite kampüslerine ve ortak bir nakarat etrafında birleşen seslere daha yakın.
Ardından Ichiro Araki — 荒木一郎（あらきいちろう） — Sora ni Hoshi ga Aru Yō ni — 空に星があるように（そらにほしがあるように） ile geldi. Şarkı daha önce radyo programının teması olarak kullanılmış ve 5 Eylül’de plak olarak yayımlanmıştı. Araki hem sözleri hem müziği yazdı. “Singer-songwriter” terimi Japonya’da yaygınlaşmadan çok önce, bir yorumcunun plak şirketinin onun için bir karakter yaratmasını beklemeden kendi sözlerini taşıyabileceğini gösterdi.
Yuzo Kayama — 加山雄三（かやまゆうぞう） — da bu değişen alanda zaten yer alıyordu. Oyuncu, şarkıcı, gitarist ve Kosaku Dan — 弾厚作（だんこうさく） — adıyla besteci olarak 1966 boyunca Aoi Hoshikuzu — 蒼い星くず（あおいほしくず） ve O-yome ni Oide — お嫁においで（およめにおいで） dahil peş peşe çalışmalar yayımladı. Hâlâ büyük sinema yıldızları çağının bir parçasıydı ama aynı zamanda kendi müziğinin yaratımına doğrudan katılan sanatçı modeline işaret ediyordu.
Bunların hiçbiri Budokan konserlerinden mekanik biçimde doğmadı. The Beatles grup kurma arzusunu güçlendirdi. Ama Japon folk’unu, Araki’yi ya da Kayama’nın kendine özgü yolunu açıklamaz.
1966 aynı anda birkaç kapı açtı.
Yerleşik sesler varlığını sürdürdü
Bir müzik devrimini, bir dünyanın diğerinin yerini aldığı bir hikâye gibi anlatmak kolaydır. Japonya nadiren bu kadar düz bir çizgi izler.
Gruplar amfilerini bağlarken Mina Aoe — 青江三奈（あおえみな） — Kōkotsu no Blues — 恍惚のブルース（こうこつのぶるーす） ile çıkış yaptı. Shinichi Mori — 森進一（もりしんいち） — Onna no Tameiki — 女のためいき（おんなのためいき） parçasını tanıttı. Kenichi Mikawa — 美川憲一（みかわけんいち） — Yanagase Blues — 柳ヶ瀬ブルース（やながせぶるーす） ile başarı yakaladı.
Derin ya da yıpranmış tınılı sesleri, kentli ve geceye ait başka bir modernlik kurdu; bu müzik daha sonra mood kayō ile enka arasında bir yere yerleştirilecekti. Liverpool’a bakmıyordu. Barlara, eğlence bölgelerine, büyüyen şehirlere ve gece çöktükten sonra orada kendine yer bulmaya çalışan insanlara bakıyordu.
Hibari Misora — 美空ひばり（みそらひばり） — Kanashii Sake — 悲しい酒（かなしいさけ） parçasını yayımladı. Ünlü konuşma bölümünü içeren versiyon ancak 1967’de ortaya çıkacaktı. Japon şarkı geleneğinin gelecekteki klasiklerinden biri bile henüz son biçimine ulaşmamıştı.
Yıl sonunda Japan Record Award, Muhyō — 霧氷（むひょう） ile Yukio Hashi — 橋幸夫（はしゆきお） — ’ye verildi. Kuranosuke Hamaguchi, Bara ga Saita ve Hoshi no Flamenco için beste ödülünü aldı. Ichiro Araki ve Tokiko Kato — 加藤登紀子（かとうときこ） — yeni sanatçı ödüllerine layık görüldü. Yuzo Kayama’ya özel ödül verildi.
Tören tek bir geleceği taçlandırmadı. Japon müziğinin birden çok yöne hareket etmeye başladığı anı yakaladı.
Kesin bir listenin olmadığı yıl
“1966’nın bir numaralı şarkısı”nı aramak, döneme o zaman var olmayan bir kesinlik dayatmaktır.
Oricon’un resmî listesi ancak 4 Ocak 1968’de başladı. 1966’da televizyon programları kendi sıralamalarını hazırlıyor ve hitlerin ömrünü şimdiden kısaltmaya yardımcı oluyordu. Anılar, ödüller ve plak şirketlerinin açıkladığı satış rakamları her zaman aynı sıralamayı üretmez.
Baskın format konusunda daha az belirsizlik var. Recording Industry Association of Japan’a göre 1966’da 63 milyondan fazla 17 santimetrelik 45 rpm plak üretildi; buna karşılık 25 veya 30 santimetrelik 33 rpm plakların sayısı 16 milyonun biraz üzerindeydi. Albüm vardı, ama şarkı hükmediyordu. Plak, radyo, televizyon ve sinema üzerinden dolaşıyordu.
Bu retrospektifi “en iyi single’lar” ve “en iyi albümler” diye bölmek, 1966’dan henüz gelmemiş bir dönem gibi davranmasını istemek olurdu.
The Beatles o yılın resmî fotoğrafının merkezinde kalıyor. Değişime bir sahne, bir tarih ve ülke çapında bir izleyici verdiler. Ziyaretleri enerji açığa çıkardı ve kısa süre sonra televizyon ekranlarını dolduracak gruplara bir model sundu. Ancak Mike Maki, Ichiro Araki, Yuzo Kayama, Mina Aoe, Shinichi Mori ve Hibari Misora’yı tek bir açıklamanın içine yerleştiremez.
1966 Japon müziği için tek bir gelecek seçmedi. Birden fazla geleceğin ortaya çıkmasına izin verdi.
10 Temmuz’da The Beatles gideli sekiz gün olmuştu. Aoi Hitomi Japonca olarak yayımlandı.