Tôi đã gắn bó với âm nhạc Nhật Bản hơn 25 năm, và có một điều khiến tôi băn khoăn gần như suốt quãng thời gian ấy.
Video lời chào.
Bạn biết kiểu video đó rồi đấy.
Một nghệ sĩ đứng trước bức tường trắng tinh. Xung quanh chẳng có gì. Máy quay cố định. Ánh sáng trung tính. Đôi khi chính nghệ sĩ cũng trông hơi ngượng ngùng.
“Xin chào, chúng tôi là…”
Và lần nào cũng vậy, một góc nhỏ trong đầu tôi lại nghĩ:
Nếu cần giúp đỡ thì chớp mắt hai lần nhé.
Tôi hiểu lý do. Phông nền trung tính giúp người xem không bị phân tâm. Không có nhãn hiệu nào vô tình lọt vào khung hình, và video có thể được sử dụng gần như ở bất cứ đâu.
Tiện lợi. An toàn. Chẳng ai phàn nàn về giấy dán tường được.
Ngay cả sự trung tính cũng phụ thuộc vào văn hóa.
Một hình ảnh có vẻ gọn gàng và chuyên nghiệp ở quốc gia này có thể tạo cảm giác hoàn toàn khác ở nơi khác. Với người xem nước ngoài, căn phòng trống, khung hình bất động và giọng nói trang trọng đôi khi không giống lời chào đặc biệt từ nghệ sĩ, mà giống một đoạn video chứng minh họ vẫn còn sống.
Tôi đang nói quá.
Nhưng chỉ một chút thôi.
Thật ra điều khiến tôi khó chịu không phải là bức tường trắng, mà là những gì xảy ra với nghệ sĩ khi đứng trước nó.
Tôi từng thấy những nhạc sĩ thể hiện bản thân rất tự nhiên qua âm nhạc bỗng trở nên cứng đờ khi phải nói vài câu trước máy quay. Cá tính của họ biến mất sau một khuôn mẫu có lẽ được chọn chính để giúp họ trực tiếp trò chuyện với khán giả.
Điều đó thật đáng tiếc, nhất là khi video dành cho những người có thể lần đầu biết đến nghệ sĩ.
Tôi mong các hãng đĩa và đội ngũ quản lý nghệ sĩ Nhật Bản nghĩ đến chuyện này thường xuyên hơn khi chuẩn bị tài liệu cho khán giả quốc tế: bản địa hóa không đơn thuần là dịch lời nói.
Hình ảnh cũng cần được “dịch”.
Ảnh báo chí, tiểu sử nghệ sĩ, phỏng vấn và cách đưa thông tin đến truyền thông nước ngoài cũng vậy. Một hình thức quảng bá hoàn toàn phù hợp ở Nhật Bản chưa chắc mang lại cảm nhận giống hệt ở Pháp, Brazil hay bất cứ nơi nào khác.
Và tất nhiên, tôi không hề đề nghị nghệ sĩ Nhật Bản bắt chước nghệ sĩ phương Tây. Như thế là hiểu sai hoàn toàn ý tôi.
Điều tôi muốn là cá tính riêng của họ được truyền tải tốt hơn qua biên giới.
Hãy quay ở nơi họ cảm thấy thoải mái. Phòng tập, phòng thu hoặc hậu trường trước buổi diễn. Một nơi thực sự thuộc thế giới của họ. Để họ cử động, cười, ngập ngừng hay bất chợt nói điều gì đó. Hãy cho họ cơ hội nói nhiều hơn một câu chào đã học thuộc lòng.
Một video không cần tốn kém hay cầu kỳ. Chỉ cần tạo cảm giác rằng những người trước ống kính được là chính mình.
Bức tường trắng chẳng có lỗi gì.
Nhưng sau 25 năm, tôi nghĩ nó cũng xứng đáng được nghỉ ngơi.