Otuz yıl önce bugün Japonya’da, sinema perdesinde yalnızca iki gündür var olan bir grubun albümü yayımlandı.
Shunji Iwai’nin Swallowtail Butterfly filmi 14 Eylül 1996’da gösterime girdi. Filmdeki YEN TOWN BAND adına yayımlanan MONTAGE ise 16 Eylül’de geldi. Sekiz şarkı. Sıradan bir Epic/Sony yayını. Plakçı rafında onu yalnızca bir film dekoru olarak görmenizi gerektiren hiçbir şey yoktu.
Aslında yanılsama daha önce başlamıştı. “Swallowtail Butterfly ～あいのうた～ (Swallowtail Butterfly ～ai no uta～)” 22 Temmuz’da single olarak yayımlandı; yani izleyiciler onu kaydetmiş olması gereken karakterlerle henüz tanışmadan önce. Ekim ayına gelindiğinde hem şarkı hem de MONTAGE Oricon listelerinde bir numaraya yükselmişti. Albüm zirvedeki ikinci haftasını geçirirken YEN TOWN BAND iki yayınıyla aynı anda birinci sıradaydı.
Kurgusal bir grup gerçek Japon müzik endüstrisine girmiş ve gerçek rakiplerini geride bırakmıştı.
Perdenin dışına çıkacak kadar büyük bir dünya kurmak
Shunji Iwai, 1995 yapımı Love Letter ile Japon sinemasında takip edilmesi gereken isimlerden biri olmuştu. O filmin gücü ölçülülüğünden geliyordu: kaybedilmiş bir ilişki, aynı adı taşıyan iki kadın ve mektuplarla geri dönen anılar. Bir sonraki uzun metrajı ters yöne gitti.
Swallowtail Butterfly yaklaşık iki buçuk saat sürer. Hikâye, yenin dünyanın en güçlü para birimi olduğu alternatif bir Japonya’da geçer. Asya’nın dört bir yanından insanlar para kazanmak umuduyla Yentown adlı geniş, çok dilli şehre gelir. Japonca, İngilizce ve Çince birbirine karışır. Suç, arzu, dostluk ve kendini yeniden kurma vaadi de öyle.
Hikâyenin merkezinde Ageha vardır; onu, şarkı söylemek isteyen Şanghaylı seks işçisi Glico yanına alır. Glico sonunda YEN TOWN BAND’in vokalisti olur.
MONTAGE’ı anlamak için bu kadar hikâye yeterli. Albümün sahte para, gangsterler ya da Yentown’dan geçen herkes hakkında eksiksiz açıklamalara ihtiyacı yoktur. Varlık nedeni Glico’nun tutkusu ile başlar. Senaryo öyle yazdığı için ikna edici bir şarkıcı olamaz. Onu söylediği sahnelerin dışında da yaşayabilecek şarkılara ihtiyacı vardır.
Iwai şehri ve insanlarını yaratmıştı. Onların müziği için ise 1990’ların ortasında Japonya’nın sesini şekillendirmeye şimdiden katkıda bulunan bir adama yöneldi.
Takeshi Kobayashi gerçek bir hitin nasıl yapıldığını biliyordu
Takeshi Kobayashi, olayların arkasında sessizce çalışan tipik film bestecisi imgesinden çok uzaktı. Prodüksiyonu, dönemin en büyük gruplarından Mr.Children’ın başarısının merkezindeydi. Aynı zamanda My Little Lover’ın üyesi ve prodüktörüydü; grubun ilk albümü evergreen 1995 sonunda Oricon’da bir numara olmuştu.
Kobayashi Japon ana akım popunun mekanizmasını içeriden biliyordu. Bir şarkıyı jingle’a indirgemeden radyo için nasıl kurulacağını ve bir sanatçıya bütün albüm boyunca tanınabilir bir müzikal ortamın nasıl verileceğini biliyordu.
Bu önemliydi. YEN TOWN BAND kolaylıkla çekici bir kurgu unsuru olarak kalabilirdi: tek bir tema şarkısı, birkaç yarım performans ve jeneriğe gömülmüş bir isim. Kobayashi ona bir albüm projesi gibi yaklaştı.
Bu ayrım bugün hâlâ kafa karıştırabiliyor. Swallowtail Butterfly’ın, yine Kobayashi tarafından bestelenmiş ayrı bir özgün film müziği albümü vardır; film boyunca duyulan temalar ve enstrümantal müzikler oradadır. MONTAGE ise YEN TOWN BAND’in kaydıdır. Kurgusal gruba gerçek bir repertuvar verir.
Sekiz şarkı yaklaşık 36 dakika sürer. İlk parçalar ağırlıklı olarak İngilizcedir. Albüm ilerledikçe Japonca daha fazla yer kaplar. “Swallowtail Butterfly ～ai no uta～” dördüncü sırada gelir ve çevresindeki şarkılar YEN TOWN BAND’in yalnızca ünlü single’ına indirgenmesini engeller. Albüm, filmde Glico’nun hayalinden zaten ayrı düşünülemeyen “My Way” ile sona erer.
Sonra Chara vardı.
Chara ile Glico arasındaki alan
Chara 1991’den beri müzik yayımlıyordu. Kendi kariyeri, kendi yazım dili ve Japon popunun en kolay tanınan seslerinden biri zaten vardı. Onu Glico rolüne seçmek bir sorunu çözdü, başka bir sorun yarattı.
Karaktere şarkıcı gibi duyulmayı öğretmeye gerek yoktu. Ama YEN TOWN BAND de kapağa başka bir isim yazılmış Chara’ya dönüşemezdi. Glico’nun varlığını koruması gerekiyordu.
MONTAGE bu belirsiz alanda yaşar. Şarkıları Chara söyler ama albüm Yentown içinde kurulan gruba aittir. Kapakta filmden bir görüntü kullanılır. Üzerinde yazan isim YEN TOWN BAND’dir. Dinleyiciden oyuncunun nerede bittiğine, karakterin nerede başladığına ya da ikisinin arasındaki sesin kime ait olduğuna kesin bir cevap vermesi istenmez.
Künye bu bağı daha da derinleştirir. Iwai, Chara ve Kobayashi “Swallowtail Butterfly ～ai no uta～”nın sözlerini paylaşırken müziği Kobayashi besteler ve düzenler. Filmin yönetmeni, oyuncusu ve müzik prodüktörü aynı şarkının içinde buluşur. Bu işbirliği sonucu, “başarılı bir film şarkısı” gibi belirsiz bir tanımdan çok daha iyi açıklar.
Chara, proje için yapay biçimde üretilemeyecek bir kişilik getirdi. Kobayashi ona müzikal bir biçim verdi. Iwai ise ilk nota duyulmadan önce zaten var olan hayatı sağladı.
Şarkı Chara’nın kariyerini de değiştirdi. Sonraki solo albümü Junior Sweet 1997’de bir numaraya yükseldi ve bir milyondan fazla sattı. Swallowtail Butterfly Chara’yı yaratmadı ama solo kariyerinin ticari zirvesinden hemen önce onun sesini çok daha geniş bir dinleyici kitlesine taşıdı.
Plak artık filme ihtiyaç duymadığında
“Swallowtail Butterfly ～ai no uta～” yayımlanmasından iki aydan fazla süre sonra, 7 Ekim tarihli Oricon single listesinde bir numaraya yükseldi. MONTAGE albüm listesinde iki hafta üst üste zirvede kaldı. Grubun resmî tarihçesi single satışını 850.000’in üzerinde gösteriyor.
Bu sayılar ölçeği gösteriyor, ancak daha önemli değişim gündelik hayatta yaşandı. Bir film baştan sona izlenir. Bir kayıt tekrar tekrar dinlenebilir, tek tek şarkılara ayrılabilir ve orijinal hikâyenin bulunmadığı yerlere taşınabilir.
Yentown’u hiç görmemiş insanlar bile “Swallowtail Butterfly”ı dinleyebilirdi. MONTAGE’ı satın almak için Glico’yu hatırlamaları gerekmiyordu. Müzik, filmin yarattığı kimliği korurken dinleyicilerin kendi koşullarında kullanabileceği bir şeye dönüştü.
YEN TOWN BAND’i sınıflandırmanın zorlaştığı yer burasıydı. Kökenleri kurgusaldı, satışları gerçekti. Vokalisti hem bir karakter hem de tanınmış bir kayıt sanatçısıydı. Prodüktörü Japon müzik endüstrisinin merkezindeydi. Ona soundtrack projesi demek nereden geldiğini anlatıyor, neye dönüştüğünü anlatmıyordu.
Zaman soruyu çözdü.
YEN TOWN BAND 2015’te canlı faaliyetlere geri döndü ve on dokuz yıl sonraki ilk yeni single’ı “アイノネ (Ainone)”yi yayımladı. İkinci albüm diverse journey 2016’da geldi. Grup artık orijinal filmde hiç var olmamış şarkıları çalabiliyordu. Chara sahnede Glico’yu hâlâ çağırıyordu, ancak YEN TOWN BAND Swallowtail Butterfly’ın senaryosunda bulunmayan bir tarih yazıyordu.
Bu tarih şimdi otuzuncu yılına ulaştı. Iwai’nin filmi bu ay 4K ve Dolby Atmos restorasyonuyla Japon sinemalarına geri döndü. MONTAGE aralık ayında, Stuart Hawkes tarafından Londra’daki Metropolis Studios’ta half-speed kesilmiş yeni bir vinil baskı daha alacak.
Film YEN TOWN BAND’i gerçek hissettirdi. Jenerik bittikten sonra grubu yaşamaya devam ettiren ise MONTAGE oldu.