ผมคลุกคลีกับดนตรีญี่ปุ่นมานานกว่า 25 ปีแล้ว และมีเรื่องหนึ่งที่ทำให้ผมสงสัยมาแทบจะตลอดเวลานั้น
คลิปวิดีโอทักทายจากศิลปิน
คุณคงเคยเห็น
ศิลปินยืนอยู่หน้าผนังสีขาวล้วน ไม่มีอะไรอยู่รอบตัว กล้องตั้งนิ่ง แสงเรียบ ๆ บางครั้งเจ้าตัวยังดูอึดอัดเล็กน้อย
“สวัสดีครับ/ค่ะ พวกเราคือ…”
ทุกครั้งที่เห็น สมองส่วนเล็ก ๆ ของผมจะคิดขึ้นมาว่า
ถ้าต้องการความช่วยเหลือ ให้กะพริบตาสองครั้งนะ
ผมเข้าใจเหตุผลของการจัดฉากแบบนี้ ฉากหลังที่เรียบช่วยไม่ให้มีสิ่งรบกวนสายตา ไม่มีโลโก้หรือแบรนด์อื่นหลุดเข้ามาในภาพ และสามารถนำคลิปไปใช้ได้แทบทุกที่
สะดวก ปลอดภัย ไม่มีใครจะมาว่ากระดาษติดผนังได้
ความเป็นกลางก็ขึ้นอยู่กับวัฒนธรรมเหมือนกัน
ภาพที่ดูสะอาดตาและเป็นมืออาชีพในประเทศหนึ่ง อาจสื่อความหมายต่างออกไปในอีกประเทศ สำหรับผู้ชมต่างชาติ ห้องว่าง ๆ มุมกล้องที่ไม่ขยับ และน้ำเสียงเคร่งขรึม บางครั้งอาจดูไม่เหมือนคำทักทายพิเศษจากศิลปิน แต่เหมือนคลิปยืนยันว่าพวกเขายังมีชีวิตอยู่
ผมพูดเกินจริง
แต่ก็แค่นิดเดียว
สิ่งที่รบกวนใจผมจริง ๆ ไม่ใช่ผนังสีขาว แต่เป็นสิ่งที่เกิดขึ้นกับศิลปินเมื่อมายืนอยู่หน้ามัน
ผมเคยเห็นนักดนตรีที่แสดงตัวตนผ่านบทเพลงได้อย่างเป็นธรรมชาติ กลับเกร็งขึ้นมาอย่างประหลาดเมื่อต้องพูดกับกล้องเพียงไม่กี่ประโยค บุคลิกของพวกเขาหายไปหลังรูปแบบการถ่ายทำที่น่าจะถูกเลือกมาเพื่อให้สื่อสารกับผู้ชมได้โดยตรงแท้ ๆ
น่าเสียดาย โดยเฉพาะเมื่อคลิปนั้นมีไว้ให้คนที่อาจเพิ่งรู้จักศิลปินเป็นครั้งแรกได้ดู
ผมอยากให้ค่ายเพลงและทีมผู้จัดการศิลปินของญี่ปุ่นคิดถึงเรื่องนี้ให้มากขึ้นเมื่อเตรียมสื่อสำหรับต่างประเทศ เพราะการปรับเนื้อหาให้เข้ากับผู้ชมท้องถิ่นไม่ได้จบลงแค่การแปลคำพูด
ภาพก็ต้องได้รับการแปลความหมายเช่นกัน
ไม่ว่าจะเป็นภาพประชาสัมพันธ์ ประวัติศิลปิน บทสัมภาษณ์ หรือวิธีส่งข้อมูลให้สื่อต่างประเทศ รูปแบบการประชาสัมพันธ์ที่เหมาะสมในญี่ปุ่นอาจไม่ได้สร้างความรู้สึกแบบเดียวกันในฝรั่งเศส บราซิล หรือที่อื่น ๆ
และผมไม่ได้กำลังบอกให้ศิลปินญี่ปุ่นเลียนแบบศิลปินตะวันตกอย่างแน่นอน นั่นจะทำให้เราพลาดประเด็นไปเลย
สิ่งสำคัญคือทำให้ตัวตนของพวกเขาสื่อไปถึงผู้คนต่างประเทศได้ดีขึ้น
ลองถ่ายพวกเขาในที่ที่รู้สึกสบายใจดู ห้องซ้อม สตูดิโอบันทึกเสียง หรือหลังเวทีก่อนการแสดง สถานที่ที่เป็นส่วนหนึ่งของโลกของพวกเขา ปล่อยให้ขยับตัว หัวเราะ ลังเล หรือพูดอะไรที่คาดไม่ถึงบ้าง ให้มีเรื่องเล่ามากกว่าคำทักทายตามบทแบบเดิม ๆ
คลิปไม่จำเป็นต้องแพงหรือมีเทคนิคซับซ้อน ขอแค่ทำให้รู้สึกว่าคนที่อยู่หน้ากล้องได้เป็นตัวของตัวเองก็พอ
ผนังสีขาวไม่ได้ทำอะไรผิดเลย
แต่ผ่านมา 25 ปีแล้ว ผมว่ามันควรได้พักบ้าง